വാസനയും ജിജ്ഞാസയും മനുഷ്യന്റെ പരിണാമത്തിൽ.

രണ്ടു തരം പഠന രീതികളാണ് ഉള്ളത്. ഒന്ന്‌  വൈകാരിക സാക്ഷരതയും മറ്റൊന്ന് വൈചാരിക സാക്ഷരതയും. രണ്ടും ഒന്നിച്ചു പോകേണ്ടതും, രണ്ടും വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ധാരക ശക്തിയായി നില കൊള്ളേണ്ടതുമാണ്.

നിർഭാഗ്യമെന്നു പറയട്ടെ, നമ്മുടെ നാട് വൈകാരിക സാക്ഷരതയെ മാറ്റിവെച്ചു കഴിഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്. വ്ദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് നിന്നും വൈകാരിക സാക്ഷരത നൂറു ശതമാനം ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. വൈചാരിക സാക്ഷരതയ്ക്കു അമിത പ്രാധാന്യമുണ്ടായി കസ്‌ഗിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ചർച്ചകൾ, വാർത്താ അവലോകനങ്ങൾ എല്ലാം വൈചാരിക സാക്ഷരതയുടെ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് കടന്നു പൊയ്ക്കൊണ്ടിരിക്കിന്നത്.

മനുഷ്യനന്റെ മനസ്സ്, അതിന്റെ നൈർമല്യം,ഉദാത്തങ്ങളായ അംശങ്ങൾ ഒക്കെ വൈകാരിക സാക്ഷരതയുടെ ഫലമാണ്. അവ സ്കൂളൂകളിൽ നിന്നല്ല കിട്ടുന്നത്.

ഒന്നാമത് കുട്ടികൾ നേരത്തെ സ്കൂളുകളിൽ എത്തുന്നു. വൈകാരിക സാക്ഷരത ലഭിക്കാനുള്ള പ്രായത്തിൽ കുട്ടി വൈചാരിക തലങ്ങളിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു.

ഒരു ആറു വയസ്സ് വരെയെങ്കിലും മാതൃത്വമുള്ള അമ്മയോടൊപ്പം വളരണം. അമ്മയിൽ നിന്നാണ് വൈകാരിക സാക്ഷരത കുട്ടിക്ക് കിട്ടുന്നത്. മാതൃത്വമുള്ള അമ്മ എന്നാൽ, ധനത്തിന്ന്, ആടകൾക്കു ഒക്കെ പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്ന വേളകളിൽ അമ്മയിൽ നിന്ന്‌ മാതൃത്വം കൊഴിഞ്ഞു പോകും. അവിടെ കുട്ടി തനിക്കൊരു ശല്യമായി മാറും. അവിടെ കുട്ടിക്ക് അമ്മയും ശല്യമായി മാറും. സവർണ സമ്പന്ന വീടുകളിൽ, ബാഗും തോളിലിട്ട് സ്കൂളിൽ പോകാൻ വ്യഗ്രത കാണിക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് നാം കാണുന്നത്.

പഴയ കാലത്ത് സ്‌കൂളിലേക്ക് പോകാൻ മടി കാണിക്കുന്ന, അമ്മയെ പിരിയാൻ മടി കാണിക്കുന്ന കുട്ടിയെയാണ് നാം  കണ്ടത്. വീട്ടിൽ നിന്നു പിരിയാനാകാതെ വിഷമിക്കുന്ന കാഴ്ച!. അഞ്ചും  ആറും വയസ്സിൽ വളരെ വിഷമിച്ചാണ് കുട്ടി സ്കൂളിൽ പോയത്‌. ക്ലസ്സിലിരിക്കാൻ താത്പര്യമില്ലാത്ത കുട്ടി, നാലുമണിയുടെ ബെല്ലടിക്കാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന കുട്ടി, ബെല്ലടിച്ചാൽ ഒറ്റ ഓട്ടത്തിൽ വീട്ടിലെത്തുന്ന കുട്ടി.

ഇന്നു കുട്ടി അമ്മയോടൊപ്പം ഇരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. അമ്മ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. അമ്മയ്ക്ക് പറഞ്ഞു കൊടുക്കാൻ അറിയില്ല. മറ്റുള്ളവർ പറയുന്നത് അനുസരിക്കാൻ ഇഷ്ടമുണ്ടാവുക. മറ്റുള്ളവരെ അംഗീകരിക്കാൻ ഇഷ്ടമുണ്ടാവുക. കുടുംബ ബന്ധങ്ങൾ തകരുക. ഇതൊക്കെ വൈകാരിക സാക്ഷരതയ്ക്കു അന്ത്യം വന്നതിന്റെ സൂചനകളാണ്.

നമ്മുടെ സംഘടനാ പാടവം വളർന്നപ്പോൾ അടിസ്ഥാന കുടുംബ ബന്ധങ്ങൾ തകർന്നു. വിവാഹം കഴിച്ചാലും ഭാര്യയും ഭർത്താവും അധിക നേരം ഒന്നിച്ചിരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. മറ്റു കൂട്ടായ്മകളിലേക്ക് പോകാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. സമയം പുറത്തു ചെലവഴിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുക.

ചേർച്ചക്കു പകരം അസ്ഥിരതയുണ്ടാക്കുന്ന കുടുംബാംഗങ്ങൾ.

ജിജ്ഞാസയും വാസനയും തമ്മിലുള്ള മത്സരം അനുവദിച്ചു കൊടുക്കുകയും എവിടെ ജിജ്ഞാസയെ വാസന മറികടക്കുന്നു,  എവിടെ മനുഷ്യന് ലോകെഷണ,  ദാരേഷണ, വിതേഷണ, മൂന്ന് ഏഷണങ്ങളെ ലോകത്തുള്ളൂ.. ഇവയുടെ  പേരിലെ വഴക്കുകൾ ഉള്ളൂ, വാക്കണങ്ങളും.

മാനവൻ ഏറ്റവും സമ്പന്നനാകുന്നത് സ്വയം നിർമിതമായ ഒരു ദാരിദ്ര്യത്തിൽ വെച്ചാണ്‌. ആവശ്യങ്ങളെ സ്വയം പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും സ്വയം അച്ചടക്കമുള്ളവനായി തീരുകയും തന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് മാത്രം സമൂഹത്തിൽ നിന്നു എന്തെങ്കിലും എടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് വ്യക്തി ആത്മീയമായി വികസിക്കുന്നത്. ഇവിടെ ഭൗതികമായ ഒരു ദാരിദ്ര്യം അവൻ സ്വയം ഏറ്റു വാങ്ങിയതാണ്. ഭാരതം ഒരു കാലത്ത് ഏറ്റു വാങ്ങിയ ദാരിദ്ര്യം ജനിതകപരവും അതെ സമയം തന്നെ സ്വയം നിർമിതവുമാണ്. അക്കൂട്ടരിന്നും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ തന്നെയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ അന്തരംഗമറിഞ്ഞു ഇന്ത്യക്ക് ആദ്ധ്യാൽമികവും ഭൗതികവുമായ എല്ലാം നൽകിയ പാരമ്പര്യം,ജനിതക പാരമ്പര്യം  ഇന്നും അതെ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. വ്യാസന്റെയും പരാശരന്റെയും പാരമ്പര്യം ഇന്നും അതിന്റെ ജനിതക പാരമ്പര്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊണ്ട് കൊണ്ട് സമീചീനമായ സത്യത്തിന്റെയും ശാന്തിയുടെയും ലോകങ്ങളിൽ ബൗദ്ധികമായും ആധ്യാൽമികമായും ഒരേ രൂപത്തിൽ ശാന്തിയോടുകൂടി ദാരിദ്ര്യത്തെ ഉൾക്കൊണ്ട് കൊണ്ട് ജീവിക്കുമായാണ്. ഒരടിപോലും അവിടെ മാറ്റം വരുത്താൻ ഒരു ഭരണം മാറ്റത്തിനും കഴിഞ്ഞിട്ടുമില്ല.

മറിച് അശാന്തരും അസ്വസ്ഥത ചിത്തരുമായവർ സമ്പത്തുകളുടയും സവര്ണതയുടെയും നടുക്ക് ഒക്കെയാണ് ഇന്നു കുടി കൊള്ളൂന്നത്.

വാസനാജാലങ്ങൾ ശക്തങ്ങളാണ്. വസാനക്കനുസരിച്ചാണ് മനുഷ്യൻ പോകേണ്ടത്, പോവുകയും വേണം. വാസന തീർന്നു കിട്ടിയാൽ മാത്രമേ ശാന്തിയോടുകൂടി മനുഷ്യന് മടങ്ങാൻ കഴിയൂ. സൃഷ്ടിയുടെ രഹസ്യമിതാണ്.

ഈ രഹസ്യം പറഞ്ഞു തരുന്ന വേദാന്ത ശാസ്ത്രമാണ് ശങ്കരന്റെ സൌന്ദര്യ ലഹരി, അഥവാ ശ്രീ വിദ്യ.

ഭാരതം ലോകത്തിൽ ആധ്യാൽമികവും ഭൗതികവുമായ വികാസത്തിന്നു വാസനയെയും ജിജ്ഞാസയെയും മാത്രം അവലംബിച്ചിട്ടുള്ള രാജ്യമാണ്.

ആദ്ധ്യാൽമികമായ വികസനത്തിന് ജിജ്ഞാസയും, ഭൗതിക കർമ രംഗങ്ങൾക്ക് വസാനയേയും.

വ്യക്‌തിയുടെ കർമം വാസനബദ്ധമാണ്. ഓരോ വ്യക്തിയിലും അനന്ത കോടി വാസനകളാണ് ഉള്ളത്. പിതൃ പൈതാമഹ സംപ്രാപ്തമായി വന്നിരിക്കുന്ന വാസനകളും മാതൃ പാരമ്പര്യത്തിലൂടെ വന്നിരിക്കുന്ന വസനകളും ഏകത്ര കൂടിച്ചേരുന്ന ഒരു വേളയിലാണ് സൃഷ്ടിയുടെ രഹസ്യമറിഞ്ഞുകൊണ്ടു ജീവൻ അതിൽ വന്നു ചേരുന്നത്. പരകായപ്രവേശ രൂപേണ ആ പിണ്ഡാണ്ഡത്തിൽ വന്നു ചേരുന്നത്. അങ്ങിനെ വന്നു ചേരുന്ന ജീവന്  ആവശ്യമായ ദാരിദ്ര്യം, അവശ്യമായ സുഖം ആവശ്യമായ ദുഖം, അവശ്യമായ ധനം ഇതെല്ലാം പൂർവ നിശ്ചിതം തന്നെയാണ്. അതിലൂടെയെല്ലാം കടന്നു പോവുക തന്നെ വേണം. അതിനെയെല്ലാം വ്യക്തിപരമായി തരണം ചെയ്തെ മതിയാകൂ. 
അതെ സമയം താൻ ഏതൊന്നിൽ നിന്നാണോ, ഏതൊരു ഭൂതത്തിൽ നിന്നാണോ സംജാതമായത്, അതിനെ അറിയുവാനുള്ള ആഗ്രഹം, ജിജ്ഞാസ അവന്റെ കൂടപ്പിറപ്പുമാണ്. ജിജ്ഞാസ കൊണ്ട് ഗുരുവിനെ തെടുകയും, ഗുരുവാക്യങ്ങളെ അവലംബിക്കുകയും,ഗുരുസന്നിധിയെ പ്രാപിക്കുകയും അനന്ത പാരമ്പര്യ വെക്തക്കളായ ഗുരുക്കന്മാരുടെ പാദാന്തികത്തിൽ നിന്ന്‌ പഠിക്കുകയും, പഠിച്ചത് അതീതിബോധാചരണ പ്രചരണ പ്രക്രിയയിലൂടെ അന്യനുമായി പങ്ക് വെക്കുകയും, അതിന്നിടയില് ശ്രവണ മനന നിദിധ്യാസനത്തിലൂടെ സാക്ഷാത്ക്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുക ; അത് ജിജ്ഞാസയുടെ കാര്യമാണ്. ജിജ്ഞാസയും വാസനയും തമ്മിലുള്ള അനന്ത മത്സരത്തിലാണ് ലോകം.

ചിലപ്പോൾ വാസന ജയിക്കും,  ചിലപ്പോൾ ജിജ്ഞാസ ജയിക്കും. ചിലപ്പോൾ ജിജ്ഞാസയെ ബലി കഴിച്ചുകൊണ്ട് വാസനയുടെ അരുൾപ്പാടുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കും.

സ്വാമി നിർമ്മലാന്ദ ഗിരി മഹാരാജിനെ അവലംബമാക്കിക്കൊണ്ടു എഴുതിയത്.

രാജീവദാമോധരൻ.

Jijñāsā is the desire to know.

Vasana is Passion. Passion is strong and barely controllable emotion.

Study is in two type.

1.Vaikarika saksharatha..based on or subject to modification.

2.Vaicharika Saksharata..ideological.

Microcosm and Macrocosm

Bhagavadgeetaa  on Microcosm and Macrocosm.

"Bhoomir aapo analo vaayuh kham mano buddhir eva cha |Ahamkaaram   iteeyam  may  bhinna prakitir ashtadhaa (BG7_4)

Earth, water, fire, air, ether, mind, intellect and egoism – thus is my Nature (Prakriti) divided into eight categories

Apareyamitastvanyaam prakritim viddhi may paraam, jeevabhootaam  mahabaho u yayedam dharyate jagat (BG7-5).

This is my lower Nature (Prakriti); different from this, O mighty  armed one, know the higher Prakriti of mine in the form of individual soul (Jeevaatma) by which this world is sustained.

Etadyoneeni bhootaani sarvaanyeetyupadhaaraya |
Aham kritnasya jagatah prabhavah pralyastathaa || BG 7-6).

Know that all beings have these two for their origin; I am the origin of the entire Universe as also its destroyer.

In these three slokas above Bhagavad Gita describes that humans are nothing but the miniature   representation of the Macrocosm. This applies to all living entities also.  Eight–fold Prakriti mentioned in 7-4 is lower energy.  The other Nature mentioned in 7-5 is called higher energy referred as Consciousness, Atma, Akshara, Purusha and Chetana (Sat-Chit). Prakriti is also described as Asat. It is the material cause. Prakriti is the original source of the material world consisting of three modes (Gunas), and eight basic elements out of which everything in the universe has evolved according to Sankhya doctrine. That which creates diversity as well as the diversity itself, and all that can be seen or known, including the mind is called material Nature (Prakriti)
In order to understand the subtle nature of Divinity in us it is very important to understand the difference between two. The eight-fold aspects of the Divine nature constitute the human body and the bodies of other creatures.  This s known as Apara Prakriti or gross manifestation. Beyond the gross is the subtle nature of the Divine   known as Para Prakriti which forms the essence of everything called Self or Atman.

Also Gita says:
Sarvatah paani-paadam tat sarvato-akshi-siro-mukhah | sarvatah srutimalloke sarvam-aavritya tishthati (BG13-14)
With hands and feet everywhere, with eyes, heads and mouths everywhere, with ears everywhere, He exists in this world, enveloping all.

Mattah parataram na-anyat-kinchidastidhanjaya | mayi sarvam-idam protam sootre maniganaa iva (BG7-7)
There is nothing whatsoever other than Me. All this is strung in Me as cluster of gems on a string.

Brihadaranyaka Upanishad (3.2.1 to 3.2-9) speaks of eight Grahas and eight Atigrahas in the body in the sense of grasping deities (sense-organas) and overseeing grasping deities (sense-faculties).

Graha means Indriya or sense organ (grinhati atmaanam svavasam karoti) that which grasps.  The nose is overpowered by odor; it is subordinated to the object of sense, of smell. The  faculty  of senses is more powerful than  the organ. Eight sense organs (GRAHAS) and the eight sense faculties (Atigrahas) are: Nose—Apana; Mouth—Name; Tongue—Taste; Eye—Roopa(color): Ear—Sound; Mind—Desire; Hand—Action; Skin—Touch. Thus all these have been deified Atigrahas being the controllers of Grahas. Though the Indriya is called Graha, the objects of the senses (faculties) are more powerful than the Indriyas (sense organs).

The analogy of man’s constitution with the temple architecture is a favorite theme of many canonical texts as Sri-prasna, Vishnu Tantra, Silpa Ratna Vaatulaagama and Aparajita Silpa. The texts insist that the devotee must approach   the temple as if it were the body of the Divine. A prayer verse describes the imagery as follows: “Deho devaalayah prokto jeevo devassanaatanah”, the human body is said to be the temple and the individual Self, the eternal Lord.

The Lord enshrined in the sanctum (Garbhagriha of the Hindu Temple) is the intelligent cause of creation.  The various structural components of the temple symbolize various limbs of the Lord as the material cause of the creation.  Vaastu Saastra such as Silparatnam and Aparajit priccha present the entire temple as the physical body of the deity for whom the temple is built. Vaastu texts visualize the sanctum as the head of the Lord; the tower above the sanctum as the braid of His hair; the Mandapams, the pavilions as His hands; and the gateway tower as his feet.  Agnipuraana, however, identifies the inner sanctum alone with the body of the Lord.

 It is interesting to note that the architectural  terms used in all the texts are the names of the human body; Paada=feet; Jaanu=knee; Janghaa=thigh; Kukshi=belly; Grieva=neck; Kandhara= shoulders; Naasika- nose; Mukha=face; Sirsaha=head; and so on, As a temple is laid out, it is said to picture a man lying own.  His feet connote the entrance-tower, his genital organs the flag-staff (dvaja stambha), his belly the assembly hall (ranga manddapa), his heart the porch (antaraala or sukanaasi), his head the sanctum, and the brows meet, the seat of the icon.

Vastu Purusha Mandala is the metaphysical plan of a temple incorporating course of the heavenly bodies and supernatural forces. This Mandala square is divided into (8×8 =64) 64 metaphysical grids / modules or pada for temples. (For dwelling places 9x9=81 metaphysical grids / modules or padas).  At this square  Vastu Purusha is shown lying with his chest, stomach and face touching on the ground - his head is shown at Ishanya (north-east) and his legs shown at Nairutya (south west).  The center point is known as Brahmasthana and at this vital energy point Lord Brahma presides over the temple site and protects it.

The temple is situated in Him, comes from Him, and is a manifestation of Him. The vastu-purusha-mandala is both the body of the Cosmic Being and a bodily device by which those who have the requisite knowledge attain the best results in temple building.”

Chakras are vital energy points (Kundalini energy) in the human anatomy, i.e. breath channels, or nadis, and the winds (vayus), that are centers of life force (prana), or vital energy. They include:  1. Muladhara, 2. Swadhisthana, 3. Manipura or manipuraka, 4. Anahata, Anahata-puri, or padma-sundara, 5. Vishuddha or Vishuddhi,   6. Ajna and 7. Sahasrara

According to Vastu Mandala Aajna is the sanctum. The vimanam and shikara forms the space element and the currents of life ascends through the 'Brahma-randra shila' or stone slab placed at 'griva' (neck) of the Vimana.  The finial of the Shikara of the Vimanam is the grid at which unseen Sahasrara is located.

Paying obeisance to Five Elements as Vyahrtis of Brahman
If you closely observe orthodox devotees visiting temple they take care to pay respect to Pancha bhootas or five elements of nature in their act of worship.  These five elements are often referred to as Vyaahritis or embodiment of   Brahman and so they are meditated upon as Brahman alone. Linga is worshiped as five elements in five famous temples in South India.  Orthodox Vaishanvites prostate before the flag-post with their eight body parts touching the soil and with folded hands called Sashtaanaga Namaskaaram. Then they touch the mother earth and place the little dust on their head. This is in veneration of Mother Earth (Prithvee), one of the elements.  As the devotee watches the Lord he receives the Aarati with respect and touches his eyes.  This is second obeisance to the element Fire (Agni) which he receives into his eyes. Then when the holy water is offered by the priest he first sprinkles a bit on his head; the next three little servings are consumed. This is his third obeisance to the element of water (Aapah). Then he circumambulates himself three times with folded hands. This is for paying obeisance to   the Self within (Aaatma Pradkshina). No prostration is done body touching the floor near the sanctum which is divine charged atmosphere to avoid pointing his feet towards some of the deities installed during Vaastu pooja. He then leaves the premises and takes a bigger circumambulation with folded palms (Namaskara Posture). He then feels the air (Vaayu) around, and in that posture pays obeisance to the fourth element Air. He then sits at the Northern end gazing at the cupola of the temple tower rising to great heights.  Here he pays his obeisance to the last element space (Aakaasa). He then leaves the temple premises chanting Om Namoh Naaraayana! This is his final obeisance to the Supreme Principle irrespective of whatever deity he might have worshiped. Thus his focus

Brahman and the five great elements in all his worship with which he brought us to this world and call back when we are refined or get rid of all Karmas!

It is worth recalling here the Vedic  Aachamana (Purification ritual) Mantra:
“Aardram  jwalati jyotiraham  asmi jyotrirjwalati brahmaahamasmi
yo aham asmi brahma
aham asmi ahamevaaham
maam juhomi swaaahaa.

The self-effulgent   waters are luminous. Fire is luminous.   I am Brahman.  I who am such a one (different from body and others) am having Brahman as my Self.  Being of that form as I am, I offer myself as an oblation unto the Supreme Consciousness (prajnaanam  Brahma).

This Mantra is expounding that the Aatman is distinct and different from the body, the Indriyas  and others. It is a wonder that though it is wet it burns. This is suggestive of body having 70% water being reduced to ashes at the time of cremation. This mantra suggests offering back of the pure Self to its original master for getting rid of the sin of having stolen it.

The mantra quoted above from MNU is generally prescribed for chanting during Aachamana or sipping water in a specified way for ceremonious self-purification. This symbolic action consists in taking a very small quantity of water by the mouth which should not pass below the throat.  These few drops of water are considered as an oblation made to the deities dwelling in the body; for all the Gods dwell in man. Taittariya Samhita says “Brahmano vai sarvaa devataa”—The Braahmana (Brahmopaasaka) is all the Gods.  That is why we touch twelve parts of the  body identifying with 12 names of sustenance aspect of Brahman—Vishnu during Sandhyavandana ritual.

The drop of water represents the finite Self. The fire in man (Jhataraagni) into which it is offered stands for the Supreme Light (light of all Lights), the Ground of all Gods. The Mantra, therefore, truly enunciates   the refunding of the individual Self into its source, the Supreme Self, or the realization of the identity between the Jeevaatma and Iswara when the clouds created by ignorance are removed.

Citta Vrutti Nirodha- Stillness of Mind is the aim of Yoga.

"Yoga: Chitta-Vritti-Nirodhah". Yoga is restraining the activities of mind.

The Sanskrit word " Chitta" translates as mind-stuff, or mental substance. It is, in a sense, the ground floor of the mind. In Vedanta philosophy, it is referred to as " Antahkarana", which means inner instrument. The "Antahkarana" contains four main elements. The "manas", mind, engages in thinking, doubting and willing. The "Buddhi" is the intellect, and it performs the functions if discriminating and making decisions. That portion of the mind which is self-arrogating and sees itself as separate from the source is "Ahamkara", ego. Finally, there is the subconscious, which serves as a storehouse of past experience and memory; this is also called "Chitta".

As can be seen, the word Chitta has several meanings. While in Vedanta philosophy it refers specifically to the subconscious, Patanjali uses Chitta in a broader sense, as that underlying substratum, the very foundation that makes up one's mental apparatus. The Chitta may manifest in one of five forms at any given time. They are : 1) kshipta,scattering; 2) mudha,darkening,dullness; 3)vikshipta,gathering,centering; 4) ekagrata, one-pointed, concentrated; 5) niruddha,absolute suspension of activity.

As can be seen, the word " Chitta" has several meanings. While in Vedanta philosophy it refers specifically to the subconscious, Patanjali uses Chitta in a broader sense,as that underlying substratum, the very foundation that makes up one's mental apparatus. The Chitta may manifest in one of five forms at any given time. They are: 1) kshipta, scattering; 2) darkening, dullness; 3) vikshipta, gathering, centering; 4: ekagrata, one-pointed, concentrated; 5) niruddha,absolute suspension of activity.
The kshipta, scattering, form is activity, and tends to be experienced as pleasure or pain. The mind acts to justify its desires, and does not care about consequence. It thinks of a Frankfurter, and must have one. When warned of the poisons it contain, the reaction is to cover the Frankfurter with more mustard and eat it anyway. In the mudha state of mind, the tendency is to see and cause suffering, and to negate happiness. The vikshipta form functions when the mind struggles to draw itself to its center. The rays of the mind are normally scattered, going in every direction. Here there is the conscious effort to gather and focus's them. When the mind is in ekagrata state, it is one-pointed, which finally leads to the ultimate state, niruddha, where there is suspension of activity, and "samadhi", the experience of supreme bliss.

The Chitta is thus the background of the mind. It is like a lake on which rise and fall waves, which are comparable to the thoughts. These thought waves are called " vrittis". A vritti is a "Mental whirlpool", or mental modification; it is the difference between action and the absence of action in the mind. In the average person there are thousands of vrittis arising each minute in the mind. It is impossible for the conscious mind to keep track of the minute and intricate changes through which the mind is travelling every second. It is no surprise, therefore, that it takes many years of observation of one's own mind to understand its working.

The self is the witness of all that is  perceived, but it neither acts nor reacts, for all action and reaction take place in the mind, appearing as vrittis. Thought,the most powerful force in the universe, initiate all actions. Activity carried out in the physical plane is  assumed to be reality, the physical environment in which each person lives, is only a projection of the mind. In truth, when the many mental modifications, vrittis, are restrained, one is no longer affected by the coming and goings of the world, and the self shine forth in undisturbed purity.